مهارت حل مسئله

هنگامی که در زندگی روزانه با مشکلات مواجه می‌شویم می‌توانیم از مهارت‌ حل مسئله برای غلبه بر آن‌ها استفاده کنیم؛ برخی از این مشکلات سخت‌تر یا پیچیده‌تر هستند. اگر بتوانیم همه‌ی مشکلات را بدون سختی و به طور موثری حل کنیم، بسیار عالی خواهد بود اما متاسفانه هیچ راهی وجود ندارد که با آن بتوان همه‌ی مشکلات را حل کرد.

در ادامه‌ی متن متوجه می‌شوید این موضوع کمی پیچیده است و اگرچه برنامه‌ریزی به موفق بودن فرآیند حل مسئله کمک می‌کند، تصمیم‌گیری مناسب و کمی خوش‌شانسی نیز در نهایت در موفقیت حل مسئله تاثیر دارند.

روابط شخصی و تجاری به دلیل ضعف مهارت حل مسئله با شکست مواجه می‌شوند.

اغلب در روابط، مشکلات شناسایی نشده یا مشکلات شناسایی شده ولی به درستی حل نمی‌شوند و در نتیجه روابط به شکست می‌انجامند. ممکن است در حل مشکلات کمی ریسک وجود داشته باشد و شما باید بدانید حل مسئله ارزش روبرو شدن با آن ریسک را دارد یا نه.

 

 

مسئله چیست؟

تعریف دیکشنری اکسفورد از مسئله:


حل مسئله: یک موضوع سخت یا مورد تردید که نیاز به حل شدن دارد یا چیزی که درک انجام یا مقابله با آن سخت است.


همه‌ی مسائل دو ویژگی مشترک دارند: اهداف و موانع.

اهداف

اغلب با حل مسئله می‌خواهیم به هدف خاصی برسیم و این هدف ممکن است چیزی باشد که شما بخواهید به آن‌ها دست یابید یا جایی که دوست دارید آنجا باشید. اگر احساس گرسنگی کنید هدف شما خوردن چیزی برای رفع گرسنگی است. اگر مدیر سازمانی باشید احتمالا هدف اصلی شما دستیابی به سود بیش‌تر است؛ در این مثال برای رسیدن به هدف نهایی که افزایش سود است بهتر است هدف اصلی به اهداف کوچک‌تر تقسیم شود. ( برای مطالعه‌ی بیشتر پیشنهاد می‌شود مقاله: هنر هدف گذاری و حرکت در مسیر چشم انداز زندگی حرفه ای )

موانع

اگر در راه رسیدن به اهداف مانعی وجود نداشته باشد پس مسئله‌ای نیز وجود نخواهد داشت. حل مسئله شامل غلبه بر موانع یا محظوراتی است که مانع دستیابی سریع به اهداف می‌شوند.

اگر احساس گرسنگی کنید هدف خوردن چیزی است و مانع ممکن است نداشتن غذایی برای خوردن باشد پس باید به سوپرمارکت بروید تا غذا بخرید و مانع را بردارید، در نهایت مسئله حل می‌شود. برای مدیری که می‌خواهد سود شرکت افزایش یابد موانع بیش‌تری در راه رسیدن به هدفش وجود خواهد داشت. او باید موانع را پیدا کرده و آن‌ها را برطرف کند یا روش‌های دیگری برای رسیدن به اهدافش پیدا کند.

گام‌های حل مسئله

معمولا حل مسئله شامل چند گام است که در ادامه به این گام‌ها اشاره می‌کنیم.

۱- شناسایی مسئله:

این مرحله شامل پیدا کردن و تشخیص مسئله، شناسایی ماهیت مسئله و تعریف مسئله است.

اولین بخش از حل مسئله ممکن است واضح به نظر برسد اما اغلب به تفکر و تجزیه و تحلیل نیاز دارد. در واقع شناسایی مسئله ممکن است کمی دشوار باشد، اصلا مسئله‌ای وجود دارد؟ ماهیت مسئله چیست؟ در واقع چند مسئله وجود دارد؟چطور می‌توان آن مسئله را تعریف کرد؟ هنگامی که مسئله را تعریف می‌کنید نه تنها آن را بهتر می‌فهمید بلکه می‌توان درباره‌ی ماهیت آن با دیگران حرف بزنید که این امر منجر به رسیدن به بخش دوم می‌شود.

۲- ساختار مسئله:

این مرحله شامل مدت مشاهده‌ی مسئله، بررسی دقیق، تحقیق درباره ‎ی درستی آن و ایجاد تصویری روشن از مسئله است.

در این مرحله تلاش می‌کنیم درباره‌ی مسئله اطلاعات بیش‌تری به دست آوریم و درکمان از آن را افزایش دهیم. در واقع این مرحله درباره‌ی پیدا کردن واقعیت، تجزیه و تحلیل آن و ایجاد تصویری قابل درک و جامع از اهداف و موانع است. این مرحله برای مسائل ساده ضروری نیست ولی برای مسائل پیچیده‌تر بسیار لازم است.

۳- پیدا کردن راه‌حل‌های احتمالی:

در این مرحله تعدادی از کارها و راه‌حل‌های احتمالی را پیدا کرده اما آن‌ها را ارزیابی نمی‌کنید.

پس از جمع‌آوری اطلاعات در مراحل اول اکنون باید درباره‌ی راه‌حل‌های احتمالی مسئله‌ی موجود فکر کنیم. در کار گروهی، همه‌ی افراد درباره‌ی مسئله فکر کرده و نظراتشان را برای حل آن بیان می‌کنند. در سازمان‌ها افرادی با تخصص‌های مختلف وجود دارند و شنیدن نظرات آن‌ها بسیار مفید خواهد بود.

۴- تصمیم‌گیری:

در این مرحله راه‌حل‌های متفاوت را با دقت بررسی کرده و بهترین راه‌حل را برای اجرا انتخاب می‌کنیم.

این مرحله پیچیده‌ترین بخش از فرآیند مهارت حل مسئله است زیرا اکنون زمان آن رسیده با دقت هر یک از راه‌حل‌ها را بررسی کنیم. بعضی از راه‌حل‌ها به دلیل مشکلات دیگری نظیر کمبود وقت یا بودجه، مناسب نیستند. همچنین در این مرحله باید به این موضوع توجه کرد که اگر برای حل مسئله کاری نکنیم چه اتفاقی می‌افتند زیرا گاهی حل مسئله‌ای که منجر به مشکلات بیش‌تری می‌شود به ایده‌های جدید و خلاقانه نیاز دارد. در نهایت برای انتخاب بهترین راه‌حل تصمیم‌گیری می‌کنیم.

 

۵- پیاده‌ سازی:

در این مرحله راه‌حل انتخابی پذیرفته شده و به مرحله اجرا گذاشته می‌شود.

پیاده‌سازی به معنای عملی کردن راه‌حل انتخابی است. طی این مرحله ممکن است مشکلات دیگری ایجاد شوند به ویژه اگر مرحله‌ی شناسایی و ساختار مسئله با دقت انجام نشده باشند.

۶- بازبینی یا پیگیری بازخورد:

آخرین مرحله درباره‌ی بازبینیِ نتایج حل مسئله در طی زمان است نظیر پیگیری بازخوردها برای موفقیت نتایجِ راه‌حل انتخابی است.

آخرین مرحله‌ی در مهارت حل مسئله ، بررسی موفقیت فرآیند است که از طریق دریافت بازخورد از افرادی که تغییرات و تصمیمات بر آن‌ها تاثیر می‌گذارد، صورت می‌گیرد و با این کار به نتایج و هرگونه مشکل احتمالی که ایجاد می‌شود پی می‌بریم.